Choroby jabłoni dzielimy na wirusowe, bakteryjne oraz grzybowe. Systematycznie zwalczać należy także szkodniki, gdyż one również powodują duże straty.
Wybór materiału szkółkarskiego
Sadzonki już w szkółce drzew owocowych mogą być zarażone wirusami i chorobami. Dlatego warto wybierać certyfikowanych dostawców, najlepiej kontrolowanych przez Państwową Inspekcję Ochronny Roślin i Nasiennictwa. Jedną z nich jest drzewka-faworytka.pl. Dostarczamy sadzonki na terenie całej Polski. Nasza oferta dostosowana jest zarówno pod Klientów detalicznych, jak i sadowników. Zapraszamy!.
Zwalczanie chorób jabłoni w przydomowym ogrodzie
W amatorskich uprawach podstawą będzie wybranie odpornych odmian na choroby ze sprawdzonej szkółki. Drzewka jabłoni warto formować i przycinać, co jest utrudnieniem dla chorób grzybowych. Wykonywać warto również tzw. cięcie sanitarne, przy którym wycina się pędy przemarznięte czy dotknięte chorobami i szkodnikami, np. mszyce. Systematycznie zwalczać powinno się chwasty, które mogą przyczynić się do niektórych chorób. Zalecamy także wdrążenie ekologicznych preparatów, które można także przygotować samemu. Warto również wykonywać zabiegi dążące do pozbycia się robaczywych owoców.
Choroby grzybowe
Choroby grzybowe nasilają się przy nieprzycinanym, mocno zagęszczonym drzewie. Cięcie ułatwia także dostanie się lancy opryskiwacza do wnętrza korony. Choroby grzybowe zwalcza się tzw. fungicydami.
Dużym ułatwieniem jest wybranie odmian dobrze odpornych na choroby grzybowe ['Rubinola', 'Rajka', 'Florina', 'Kosztela', 'Antonówka Zwykła', 'Szara Reneta', 'Cesarz Wilhelm', 'James Grieve'].
[product id="163,819,135,149"]
Parch jabłoni
To najczęściej występująca choroba jabłoni. Chorobie sprzyja w szczególności nasz mikroklimat. Porażone są liście, ogonki liściowe, działki kielicha, szypułki i owoce. Do pierwszych objawów parcha jabłoni należą oliwkowozielone, nieregularne plamy na liściach i ich spodzie. Mogą pojawiać się także na ogonkach liściowych. Plamy z ubiegiem czasu ciemnieją, a z czasem tworzy się z nich martwa, wykruszająca się tkanka. Silnie porażone liście skręcają się. Wczesnowiosenne infekcje mogą porażać działki kielicha i szypułki kwiatowe. Plamy na zawiązkach owoców podobne są do tych na liściach. Owoce wraz z rozwojem mogą pękać, a rany w miejscu zalewane są tkaną, która chroni owoc przed utratą wody. Silnie porażone zawiązki zazwyczaj przedwcześnie opadają. Podczas silnych opadów deszczu może dochodzić do wystąpienia tzw. parcha późnego. Grzyb niekiedy poraża również wierzchołkowe części niezdrewniałych pędów.
Zwalczanie
Ważnym elementem w zwalczaniu parcha jest prawidłowe wyznaczenie terminu oprysku. Należy obserwować stan liści. W przypadku odstawienia oprysków nawet przy niewielkim porażeniu, choroba może przejść na zawiązki owoców. Ważnym elementem jest również oprysk mocznikiem pod koniec października. Wg. badań Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach mocznik może zniszczyć 90% patogenów.
W zależności od natężenia choroby w poprzednim sezonie, warunków atmosferycznych w danym roku wykonuje się od 8 do 15 zabiegów. Duża ilość zabiegów powoduje spore koszty.
Odmiany podatne na tą chorobę nie powinny być sadzone na terenach o dużej wilgotności (okolice stawów, zagłębienia terenów itp.), ponieważ tam nasilenie choroby jest znacznie większe.
Ekologiczny zamiennik do przydomowych ogrodów: Evasiol.
Mączniak jabłoni
Druga, najczęściej występująca choroba grzybowa jabłoni. Pierwszymi objawami są porażone młode liście i rozwijające się pąki kwiatowe, które często zasychają. Na obu tych częściach roślin widać początkowo biały nalot grzybni, a liście z czasem zawijają się do góry. Przy starszych liściach nalot grzybni widoczny jest także na spodzie, a na wierzchu widać chlorotyczne przebarwienia, często mylone z parchem jabłoni. W połowie lata zwykle na owocach widoczne są także brązowe ordzawienia. W przypadku dużego nasilenia owoce mogą pękać, a następnie zostają objęte chorobą brunatnej zgnilizny. Grzybnia choroby zimuje w uśpionych pąkach liściowych i kwiatowych. Wczesną wiosną grzyb rozpoczyna swój rozwój, atakując pierwsze liście, na których widać już pierwszy nalot. Grzybnia na pozostałe organy roślin przenoszona jest przez wiatr.
Zwalczanie
Jeżeli w poprzednim sezonie w sadzie wystąpił mączniak, to z dużym prawdopodobieństwem pojawi się także znów. Błędem w walce z mączniakiem jest wykonanie zbyt późno oprysków - wtedy może okazać się potrzeba zintensyfikowania programy ochrony. Termin pierwszego oprysku należy uzależnić od przebiegów warunków atmosferycznych i pojawienia się pierwszych objawów. Najbardziej obfite wysiewy grzybni notowane są od końca maja do końca czerwca. Mimo tego, o nasileniu choroby decydują właśnie pierwsze objawy, które pokazują się zwykle przed kwitnieniem jabłoni.
-Wycina się porażone pędy i kwiatostany. Zabieg ten może całkowicie wyeliminować chorobę. Zabieg ten jest skuteczny jeżeli zostanie wykonany wczesną wiosną, choć może być wykonywany przez cały sezon.
-Zalecany preparat: Często pierwsze objawy choroby są w chłodne dni. Dlatego dobrany fungicyd musi charakteryzować się skutecznością niskich temperatur. Środki z grupy IBE źle wynikają do tkanek roślinnych poniżej 12'C, zastosowane jednak w odpowiedniej temperaturze hamują zarodni do 20 dni po zabiegu. Zaleca się natomiast fungicydy siarkowe, strobilurynowe i zawierające bupirymat.
Ekologiczny zamiennik do przydomowych ogrodów: Evasiol.
Mroźne zimy i długie opady deszczu naturalnie niszą zarodniki P. leucotricha.
Rak drzew owocowych
Grzyb infekuje tkani po różnych uszkodzeniach, najczęściej po mrozie, gradach i cięciu. Na ranie i wokół początkowo tworzy się biały, woskowy nalot, który zwiększa się w kolejnych latach. Następnie kora brunatnieje, zapada się i ulega nerkozie. Na ranach widoczna jest charakterystyczna, martwa tkanka kory, która łuszczy się i odsłania drewno - powstaje otwarta forma raka. Jeżeli rozwój choroby jest wolniejszy, wytwarzająca się tkanka zasklepia ranę - wtedy jest to rak zamknięty. Rany są bardziej rozległe niż u choroby zgorzela kory. Rany rakowe tworzą się głównie na rozwidleniach konarów, oraz na krótkopędach lub mechanicznych uszkodzeniach kory. Na pędach dwuletnich, w spękaniach kory widoczne skupienia karminowo zabarwionych owocników stadium workowego. W ciągu całego roku na nekrotycznej tkance tworzone są masowo zarodniki konidialne, które przechodzą na inne części rośliny za pomocą deszczu, stanowią największe źródło infekcji. Może porazić wszystkie odmiany, choć duże nasilenie występuje tylko u odmian najbardziej podatnych, takich jak ['Gala', 'Spartan', 'Elise', 'Rajka']. Rany z czasem mogą obejmować cały obwód, co prowadzi do zamierania całego organu rośliny powyżej infekcji.
Zwalczanie
Systematycznie należy wycinać pędy przemarznięte i silnie porażone. Rany należy oczyszczać, wycinając delikatnie raka bakteryjnego w suche pogody. Rany po cięciu czy usuwaniu raka należy zawsze posmarować maścią ogrodniczą, najlepiej z dodatkiem benzimidazolu. Po uszkodzeniach stosuje się opryski fungicydów także na bazie benzimidazolu. Stanowisko dla odmian podatnych musi być wybrane z rozwagą - bez zastoin mrozowych, i z dala od zbiorników wodnych, ponieważ utrudniają gojenie się ran.
Zgorzel kory jabłoni
Objawy choroby różnią się, zależą od podatności odmiany, miejsca i terminu infekcji, wieku porażonego organu i warunków atmosferycznych. Infekcja następuje poprzez uszkodzenia kory. Z początku na miejscach infekcji widać niewielkie nekrozy, które w sprzyjających warunkach mogą obejmować dłuższe odcinki. Wszystkie odmiany jabłoni są podatne na zgorzel kory. Najbardziej rozległe zgorzele powstają w wyniku jesiennych infekcji i w warunkach ciepłej, wilgotnej zimy. Zgorzel kory jest najgroźniejsza dla młodych sadzonek, ponieważ rozwijające się nekrozy (najczęściej na pniu) prowadzą zwykle do zamierania górnych partii drzewa. Objawy występują także na pędach jednorocznych, dwuletnich i krótkopędach, rzadziej na starszych pędach. W miejscu porażenia kora staje się brunatna, zamiera a także rozpada się i łuszczy. Na porażonej tkance dobrze widoczne są wzniesienia oraz ciemne, kuliste skupienia zarodników o białej strukturze. Zarodniki te porażają również owoce, co prowadzi do chorób podczas przechowywania.
Zwalczanie
Porażone pędy grzybem wycina się. Lekko porażone tkanki można oczyścić wycinając raka bakteryjnego. Wszystkie zabiegi ingerujące w tkankę roślinną powinny być wykonane z wykorzystaniem maści ogrodniczej. Po zabiegach cięcia lub po gradobiciu wykonuje się także oprysk fungicydem na bazie benzimidazolu.
Zgnilizna pierścieniowa podstawy pnia
Należy do chorób glebowych. Występuje na glebach ciężkich i mokrych. Objawami obejmują system korzeniowy i podstawę pnia. Wzrost porażonych drzew słabnie. Owoce nie wyrastają. Liście wiosną mają chlorotyczne, czerwone przebarwienia. Na porażonych drzewach może rozwijać się do kilku lat, zanim będą zamierać. Podkładka m9 wykazuje dużą odporność na tą chorobę. Pierwsze objawy widoczne są wiosną jako opóźnione pękanie pąków kwiatowych i przebarwienia liści. U nasady drzew rozwijają się brunatoczerwone, uwodnione zgnilizny, często u podstawy podkładki. Objawy choroby są podobne do zgorzeli, tak więc wskazana jest właściwa diagnostyka.
Zwalczanie: Należy unikać ziem zlewnych i wilgotnych. Systematycznie należy usuwać chwasty, które stwarzają dobre warunki do rozwoju patogenu, ponieważ utrzymują wysoką wilgotność środowiska. Gdy choroba już wystąpiła zaleca się stosowania preparatu fosetyl glinu w stężeniu 0,5% do opryskiwania pnia i gleby wokół drzewa wykazującego pierwsze objawy choroby. Pierwsze zabieg wykonuje się pod koniec kwitnienia, a następnie powtarza się po miesiącu.
Choroby wirusowe
Jedynym sposobem zatrzymania rozprzestrzeniania się wirusów, wiroid i fitoplazm jest wybranie zdrowych sadzonek z odpowiedniej szkółki. Nie działają na nie żadne środki ochrony roślin. Młode sadzonki najlepiej jest także sadzić z dala od starych, zaniedbanych sadów, które mogą być nośnikami niektórych wirusów. Ważne jest obserwowanie i usuwanie porażonych drzew oraz zapobieganie chwastom, bowiem wg. badań kończyna czy babka zwyczajna są nośnikami fitoplazm.
Wirusy
Virus z łacińskiego oznacza jad. Są to pasożyty, które nie posiadają przemiany materii i potrafią się reprodukować wewnątrz żywych komórek gospodarza, przy wykorzystaniu cząsteczek kwasu nukleinowego i białek do powstania nowych cząstek wirusa (wirionów). Szybkość rozmnażania wirusów sprawia, że choroby przez nie stanowią duże zagrożenie dla upraw. Wpływają negatywnie na wzrost drzewa, a w konsekwencji na plon.
Wirus jamkowatości pnia jabłoni
Nie pojawia się u odmian odpornych. U drzew wrażliwych objawia się powstawaniem jamek i zagłębień w drewnie. Wpływa na mniejszą mrozoodporność drzewa.
Chlorotyczna plamistość liści jabłoni
To najczęstszy wirus. Wg. przeprowadzonych badań choroba ta często występuje w sadach produkcyjnych i zraźnikowych. W Francji wirusem tym porażone jest ok. 30% drzew jabłoni, a w USA aż 60%. Porażone drzewa są mniejsze, a ich owoce drobniejsze i mniej wybarwione. Mają również niższą zawartość cukrów. Drzewa łatwiej także przemarzają.
Wirus mozaiki jabłoni
Na liściach widnieją charakterystyczne, żółte lub cytrynowe przebarwienia w postaci siatki. Objawia się także mniejszą grubością pnia i mniejszą objętością korony. Plon jest mniejszy, a owoce gorzej się przechowują.
Wirus żłobkowatości pnia jabłoni
Infekcja jest spowolniona. Wywołana niezgodnością podkładki z odmianą wrażliwą. Przy miejscu szczepienia po pewnym czasie pojawia się nekroza łyka i drewna. Choroba obniża plon.
Wiroidy
Wiroidy atakują komórki roślinne w miejscu mechanicznego uszkodzenia tkanki. Petogeny przenoszone są także z pyłkiem kwiatów.
Wiroid jamkowatości jabłek
Po raz pierwszy został opisany w końcówce lat dziewięćdziesiątych we Włoszech. Wokół zagłębienia kielichowego jabłek widać żółtozielone, zagłębione plamy o wielkości 3-4mm. Czasami plamy zlewają się poszerzając przebarwioną powierzchnię skórki. Miąższ pod plamami tworzy nerkozy.
Wiroid bliznowatości skórki jabłek
Wokół zagłębienia kielichowego u zawiązków widać wodniste, rozmyte plamy, a po kilku tygodniach tworzą się z nich blizny. W miarę wyrastania owocu, plamy pokrywają coraz większą powierzchnie. Owoce są niesmaczne i twarde.
Spłaszczenie konarów jabłoni
Patogen powoduje zaburzenia w pewnych odcinkach pędów i gałęzi. W miejscach porażonych tworzą bruzdy, pęknięcia oraz spłaszczenia kory i drewna. Drzewa mają niższą mrozoodporność. Podatne odmiany to: ['Idared', 'James Grieve'].
Gumowatość drzewa jabłoni
To średnio zidentyfikowana, groźna choroba. Objawia się zakłóceniem procesu drewnienia tkanki. Stare pędy są wiotkie, giętkie i silnie wyginają się. Korona przybiera czasami podobny pokrój do wierzby. Plon jest niższy o 30-80%. Pamiętajmy, że niektóre karłowe odmiany podkładek wymagają palika. Inaczej mogą się wywracać i przypominać objawy tej choroby, jednak, wyłącznie przydomowi ogrodnicy mogą mieć problem z odróżnieniem gumowatości od wywracania się sadzonki. Uniwersalną podkładką półkarłową jest M26 - nie wymagająca podpór. Odmiany wrażliwe na gumowatość to: ['Szampion', 'Golden Delicious', 'Idared', 'James Grieve'].
Fitoplazmy
To patogeny, które nie należą do bakterii. Wykazują do nich różnice - m. in. nie są zdolne do namnażania się na pożywkach. Fitoplazmy pasożytują na łyku zainfekowanych roślin, wywołując w ten sposób różnego rodzaju zmiany chorobowe. Pochodzą z stref tropikalnych i subtropikalnych, dlatego coraz bardziej zaostrzono sprowadzanie roślin z innych krajów. Ciepłe, suche lata i łagodne zimy sprzyjają rozwojowi fitoplazm i powodują namnażaniu się miodówek i skoczków, które są wektorami patogenów. Jedynym sposobem na pozbycie się choroby jest usunięcie drzewa.
Proliferacja jabłoni
Od lat 60 i 70 obserwuje się duże natężenie tą chorobą. Obecnie duże natężenie jest we Włoszech, Niemczech, Czechach i Serbii. Badania wykazałe szybkie rozprzestrzenianie się fitoplazm, będącym nośnikami tej choroby. Nie jest to groźna choroba, o ile wycinamy porażone drzewa. Obecność fitoplazmy wykrwa się w starych i zaniedbanych sadach. Charakterystycznymi cechami porażenia proliferacją jabłoni pojawiają się już w szkółce. Z pąków bocznych wybijają liczne cienkie pędy pod ostrym kątem. Takie same objawy występują u starszych drzew. Korona przybiera miotlasty pokrój. Liście rozwijają się wcześniej oraz są mniejsze i nieregularnie opiłkowane. Późnym latem liście mogą przebarwiać się na czerwono i przedwcześnie opadać. Kwitnienie jest opóźnione. Owoce są drobne, zielone i niesmaczne.
Choroby bakteryjne
Zaraza ogniowa
To najbardziej szkodliwa choroba jabłoni, ale także grusz i niektórych innych gatunków. Powodowana bakterią E. amylovora. Poraża i wyniszcza pędy i całe rośliny. Największe zagrożenie występuje podczas kwitnienia i wzrostu pędów. Nasilenie choroby jest zmienne w zależności od roku i miejsca. Choroba atakuje wszystkie pędy. Podczas nabrzmiewania pąków kwiatowych bakterie zaczynają się namnażać co powoduje powiększenie i ociekanie zgorzeli. Wyciek ten jest źródłem pierwotnych infekcji kwiatów, liści i pędów, skąd następują infekcje wtórne. Rozprzestrzeniają się za pomocą kropli deszczu, wiatru, owadów itp. Do zakażenia roślin dochodzi przez naturalne otwory i zranienia. W okresie wegetacji bakterie rozmnażają się, stanowiąc zagrożenie przez cały sezon. Porażone kwiaty z początku przypominają, jakby były przesycone wodą, a następnie więdną, zmniejszają się i zamierają, przy tym przebarwiając się na pomarańczowy lub brunatny. Na brzegach liści pojawiają się brunatne plamy, które z czasem powiększają się i opanowują całe liście przybierając czerwonobrunatną barwę. Młode pędy więdną od wierzchołka, a także przebarwiają się na ciemną zieleń. Wierzchołki pędów często zakrzywiają się, brunatnieją i zamierają. Choroba opanowuje także owoce, które zamierają i zasychają. Na gałęziach, pniach i konarach powstają zgorzele. W miejscu porażenia kora początkowo jest gładka, nabrzmiała i uwodniona, a następnie ciemnieje, zapada się i przysycha. W końcówce lata mogą pojawiać się pęknięcia kory. Na początku wegetacji ranom może towarzyszyć szarobiały wyciek, z czasem żółty i bursztynowy - jest to cecha wyłącznie zarazy ogniowej.
Zwalczanie
Zarazie ogniowej najlepiej jest zapobiegać, a w przypadku wdania się także ją zwalczać. Wyróżniamy metody chemiczne, mechaniczne, biologiczne, agrotechniczne i hodowlane. Mimo tego, żadna z tych metod nie jest w 100% skuteczna. Choroba przejawia największą aktywność w temperaturze 21-24'C. Temp. powyżej 30'C ogranicza rozmnażanie się bakterii i choroby. Na podstawie danych meteorologicznych można ustalić więc przypuszczalną infekcje i termin oprysku. Zaleca się opryskiwanie preparatami miedziowymi w okolicach nabrzmiewania pąków, a w przypadku utrzymywania się choroby także podczas kwitnienia i wzrostu zawiązków. Ochronę można wspomóc środkami indukcyjnymi odporność, np. Regalis 10 WG. Nawożenie, słoneczne stanowisko bez zastoin mrozowych, także przyczynia się do zmniejszenia intensywności choroby. Nawożenie powinno być prowadzone aby uniknąć przedłużonego wzrostu wegetatywnego. Nie można dopuścić do nadmiaru azotu, który stymuluje wzrost. Odczyn gleby powinien być lekko kwaśny.
Szkodniki
Owocnica jabłkowa i jabłkóweczka
Są to szkodniki, które powodują dobrze znane wszystkim robaczywe jabłka. Na szczęście, istnieją naturalne sposoby i preparaty do ich zwalczania. Niestety, przy starych drzewach może okazać się konieczność sięgnięcia po środki chemiczne. O ich zapobieganiu pisaliśmy osobny artykuł "OWOCÓWKA JABŁKÓWECZKA - JAK ZWALCZYĆ ROBAKI W JABŁKACH?" (link).
Zwierzęta i gryzonie
Straty powodować mogą także nornice, myszy oraz zwierzęta takie jak np. zające, sarny i jelenie. Gryzoni można pozbyć się zastawiając zatrute pułapki. Gryzoniom sprzyja także wysoka trawa i chwasty. Można również gazować ich nory. Zwierzęta zagrażają przede wszystkim młodym sadzonkom, sadownicy osłaniają więc je w szczególności. Przeciw zwierzętom skuteczne jest stosowanie odpowiednich osłon lub specjalnych rurek ochronnych.
Pędraki i chrabąszcze
Pędraki chrabąszcza kasztanowego i majowego, guniaka czerwczyka, drutownica i pędraki obgryzają korzenie, co prowadzi do ich osłabienia. Prowadzi to do zmniejszenia odporności na mróz, a w dużym porażeniu także do zamierania drzew, w szczególności młodych. Do zwalczania zarejestrowane są preparaty dla sadowników oraz przydomowych ogrodników. Do zwalczania stosuje dopuszczone opryski. Szkodniki żyjące w glebie powinno zwalczyć się przed założeniem plantacji. Wystarczy przekopać ziemię i sprawdzić czy żyją w niej pędraki. Chrabąszcze warto zwalczyć już na początku występowania, jeszcze przed tym, jak zjedzą liście z drzew i złożą jaja do ziemi.
Mszyca jabłoniowo-babkowa
Kolorem jest ciemnopopielata. Początkowo żeruje na rozetach kwiatowych i tworzących się zawiązkach owocowych, a następnie liściach wierzchołkowych długopędów. Powoduje skręcanie się liści, ich żółknięcie i zasychanie, oraz zniekształcenie zawiązków owoców.
Mszyca jabłoniowa
Jest zielonej barwy. Osiedla najczęściej wierzchołki pędów w koronie. Żeruje na najmłodszych liściach i skórce pędów, powodując wywijanie się pędów. Osłabia wzrost.
Inne mszyce
Na świecie żyje mnóstwo gatunków mszyc. Na szczęście zwalcza się je łatwo oraz są widoczne gołym okiem. Wystarczy zastosować preparat owadobójczy ekologiczny lub chemiczny, w przypadku zauważenia pierwszych osobników. Zapobiega to dalszemu namnażaniu.
Przędziorek owocowiec
To niewidocznym gołym okiem owad, którego można zobaczyć pod lupą. Działa podobnie jak mszyce - wysysa soki roślinne, głownie z liści, powodując znaczne osłabienie rośliny. Liście przebarwiają się, są widocznie osłabione, a część z nich przedwcześnie opada. Drzewa stają się też mniej mrozoodporne. Przędziorek owocowiec to owad wielkości 0,2-0,4mm. Zwalcza się je stosując opryski owadobójcze od maja do lipca.
Podskórnik jabłoniowy
Ma mleczne zabarwienie ciała i wydłużony kształt. Owad ma ok. 0,2mm długości. Jego rozwój przebiega pod liściem, tworząc charakterystyczne pęcherzyki. Z czasem pęcherzyki ciemnieją i powiększają się. Liście przy dużym natężeniu mogą opadać. Jeżeli latem widoczna będzie choroba, to wówczas w przyszłym roku koniecznie będzie zwalczanie szkodnika. Termin zabiegu przypada na początek zielonej tkanki, zabieg powtarza się w fazie zielonego pąka.